Veldnamen

Inleiding

Op deze plaats worden de prekadastrale hoeknamen en veldnamen van het eiland Tholen gepresenteerd. De hoeknamen zijn bekend uit de zogenaamde vergaarboeken en overlopers. De veldnamen zijn eind tachtiger jaren geïnventariseerd bij een veldnamenonderzoek.

De hoeknamen en veldnamen zijn te vinden op aparte pagina’s per oorspronkelijke gemeente. Vooralsnog zijn deze beperkt tot de hoeknamen en de ‘echte’ veldnamen (van percelen en water). Voor straatnamen wordt verwezen naar het boek van Zuurdeeg (zie hierna). Boerderijnamen zullen onder het onderwerp Boerderijen worden opgenomen.

Definitie

Een veldnaam of toponiem is een naam die een eigenaar aan een bepaald stuk land gaf om het te kunnen onderscheiden. Veldnamen kunnen ook wel worden gezien als voorloper van de kadastrale aanduiding (vrij vertaald naar wikipedia.org).

Prekadastrale hoeknamen zijn een bijzonder soort veldnamen. Deze hoeknamen werden vóór de invoering van het kadaster in 1832 al gebruikt voor de belastinginning. Ze zijn terug te vinden in de vergaarboeken en overlopers ofwel veldboeken. De hoeknamen zijn dus al langere tijd goed gedocumenteerd.

Het boek ‘Veldnamen in Nederland’ van M. Schönfeld uit 1949 is maatgevend voor wat onder veldnamen moet worden verstaan.

Schönfeld deelt de veldnamen op in 14 groepen:

  1. hoogteligging (hoog en laag)
  2. bodemgesteldheid (vruchtbaarheid, grondsoort)
  3. natuurlijke vegetatie
  4. bodemgebruik
  5. dieren die er huisden (fauna)
  6. dieren die er graasden (vee)
  7. grootte
  8. vorm
  9. ligging
  10. afsluiting, omheining
  11. water
  12. weg, dam, dijk, brug, sluis
  13. gebouw
  14. bezitter of gebruiker

Veldnamenonderzoek

Veldnamenonderzoek komt in heel Nederland voor. Publicatie geschiedt veelal in de verenigingsbladen van heemkundekringen, in boeken, in eenvoudige gestencilde boekjes, en ook steeds vaker op websites.

Op landelijk niveau speelt het Meertens Instituut een rol (https://www.meertens.knaw.nl). In 2003 is er een workshop gehouden, met name gericht op de digitalisering van bestaande informatie. Op de website is echter niet terug te vinden of er iets mee is gedaan.

In Zeeland zijn diverse veldnaamonderzoeken gedaan:

Noemenswaard is ook het onderzoek van Goeree-Overflakkee, officieel behorend tot Zuid-Holland, maar qua taal en dus ook qua veldnamen verwant aan Zeeland. De uitkomsten zijn vastgelegd in een box getiteld ‘Veldnamen en Boerderijen’ De box bevat een mooi boek en een doos met kaarten waarop de veldnamen zijn vermeld.

Veldnamenonderzoek eiland Tholen

De veldnamen van het eiland Tholen zijn eind tachtiger jaren geïnventariseerd onder de paraplu van het gemeente-archief van de Gemeente Tholen. De resultaten zijn vastgelegd in voorlopige rapporten en op kaarten van vlak voor de herverkaveling (1954). Deze zijn te raadplegen bij het gemeente-archief.

De aanpak bestond voornamelijk uit het interviewen van (oudere) bewoners. Daarnaast zijn de prekadastrale hoeknamen en straatnamen overgenomen van kaarten en plattegronden. Voor zover bekend heeft er verder geen bronnenonderzoek plaatsgevonden.

Het onderzoek had als titel toponiemen (aardrijkskundige namen) en omvatte naast echte veldnamen ook straatnamen en boerderijnamen.

De voorlopige verslagen en kaarten zijn nooit gepubliceerd. Wel heeft gemeentearchivaris J.P.B. Zuurdeeg een artikel in de Eendrachtbode van 30 juni 1988 gepubliceerd over de tussentijdse resultaten. Tevens heeft hij in 2012 het fraaie boek ‘Zeven eeuwen straatnamen op Tholen en Sint Philipsland’ gepubliceerd. Dit boek beschrijft naast de straatnamen ook de meeste hoeknamen.