Kaartboeken

Definitie

Kaartboeken zijn een bijzonder soort (land-)kaarten. Net als kaarten zijn ze een bron van informatie over het landschap. Meestal hebben ze de vorm van een boekje of schrift waarin meerdere vrij kleine kaartjes zijn opgenomen.

Verspreiding

Een tekening van het verspreidingsgebied in Zeeland uit een artikel van De Klerk en Storms (zie hierna) laat duidelijk zien dat kaartboeken veel voorkwamen op het eiland Tholen.

Afbeelding 5 uit Zeeuwse bedrijfskaartboekjes in particulier bezit: een vergeten vorm van cultureel erfgoed

Soorten

Kaartboeken kunnen worden onderverdeeld in 2 soorten:

  1. Verspreid liggende percelen in het bezit van een instelling of persoon.
  2. Aaneengesloten gebieden zoals een waterschap, baljuwschap of ambt.

Veel kaartboeken zijn gemaakt in opdracht van boeren. Hiermee konden ze de te verbouwen gewassen inplannen, en de beloningen voor de (seizoens-)arbeiders berekenen.

Grootgrondbezitters, zoals het Kroondomein, maakten ook gebruik van kaartboekjes voor het innen van de pachten.

Waterschappen gebruikten kaartboeken voor de belastinginning.

Artikelen

Meer informatie over kaartboeken is te vinden in de volgende artikelen:

  • De Klerk en Storms, Zeeuwse bedrijfskaartboekjes in particulier bezit: een vergeten vorm van cultureel erfgoed
  • Renes, Het belang van kaartboeken voor historisch-geografisch onderzoek

Beschikbaarheid

Veel Zeeuwse kaartboeken zijn digitaal beschikbaar op de website van het Zeeuws Archief. Nadeel is dat alle pagina’s aparte bestanden zijn waardoor het raadplegen wat onhandig is.

Om de kaartboeken beter toegankelijk te maken heb ik ervoor gekozen ze te bundelen in een fotogalerij waarbij als het ware door het kaartboek kan worden gebladerd.